شرایط مهاجرت به روسیه

تا سپتامبر ۲۰۲۶ شهروندان ایران هنوز برای ورود به روسیه به ویزا نیاز دارند؛ خبری از لغو کامل روادید نیست. آنچه تغییر کرده این است که در ۲۶ اوت ۲۰۲۶ دو کشور در مسکو دربارهٔ «گام‌های بعدی برای آزادسازی روادید» گفت‌وگو کردند و در عمل، ویزای الکترونیکی روسیه هم شامل ایران می‌شود. یعنی سفر کوتاه بدون دعوت‌نامه ممکن شده، اما برای کار و تحصیل، مسیر معمول ویزای دعوت‌نامه‌ای برجاست. این راهنما چهار مسیر قانونی را با ارقام رسمی ۲۰۲۶ مقایسه می‌کند.

بدون‌ویزا نشده؛ اما ویزای الکترونیکی مسیر کوتاه را باز کرده

روابط تهران و مسکو گرم‌تر از همیشه است، و همین باعث می‌شود خیلی‌ها فکر کنند سفر بدون ویزا ممکن شده است. وزارت خارجهٔ روسیه در گزارش رسمی ۲۷ اوت ۲۰۲۶ می‌گوید این بحث‌ها ادامه دارد و تصمیم تازه‌ای اعلام نشده است. پس برنامه‌ریزی را روی ویزا بگذارید.

خبر خوب، ویزای الکترونیکی است. طبق صفحهٔ رسمی سفارت روسیه در تهران، ایران در فهرست کشورهایی است که شهروندانشان می‌توانند ویزای الکترونیکی بگیرند:

• درخواست فقط در سایت رسمی کنسولی ثبت می‌شود و باید حداقل چهار روز تقویمی پیش از سفر ثبت شود.
• ویزا یک‌بارورود است و برای سفر گردشگری، کاری کوتاه، دیدار خویشاوندان و رویدادهای علمی، فرهنگی و ورزشی صادر می‌شود.
• مدت اعتبار آن ۶۰ روز از زمان صدور است و اقامت مجاز در روسیه تا ۱۶ روز.
• به دعوت‌نامه یا تأییدیهٔ اضافه نیاز نیست؛ فقط عکس دیجیتال و صفحهٔ اطلاعات پاسپورت را بارگذاری می‌کنید.
• ورود فقط از گذرگاه‌های مرزی اعلام‌شده ممکن است؛ فهرست آن در سایت رسمی ویزای الکترونیکی منتشر می‌شود.

برای کار و تحصیل، ویزای الکترونیکی کافی نیست. این دو مسیر ویزای معمولی می‌خواهند و برای هرکدام سند دعوت‌نامه لازم است. بیمهٔ درمانی معتبر در روسیه هم در همهٔ حالت‌ها اجباری است.

مسیر دانشجویی: ۳۱۰ صندلی سهمیهٔ دولتی برای ۲۰۲۶/۲۰۲۷

سریع‌ترین مسیر قانونی برای یک جوان ایرانی، مسیر دانشجویی است. وزارت خارجهٔ روسیه اعلام کرده که در چارچوب سهمیهٔ دولت روسیه، برای سال تحصیلی ۲۰۲۶/۲۰۲۷ شمار ۳۱۰ صندلی به داوطلبان ایرانی اختصاص یافته است. به همین گزارش، از سال تحصیلی ۲۰۲۵/۲۰۲۶ بیش از ۹٬۵۰۰ دانشجوی ایرانی در دانشگاه‌های روسیه درس می‌خواندند.

مسیر سهمیه سه ایستگاه دارد: ثبت‌نام در سامانهٔ «تحصیل در روسیه»، شرکت در آزمون‌های گزینش و قرار گرفتن در فهرست پذیرفته‌شدگان. ثبت‌نام و پیگیری همه از یک سامانه انجام می‌شود و نتیجهٔ هر مرحله در همان حساب کاربری اعلام می‌شود.

تقویم پذیرش را از دست ندهید. به گزارش studyinrussia.ru، پذیرش دانشگاه‌ها از ۲۰ ژوئن هر سال شروع می‌شود و برای پذیرش رایگان، مهلت نهایی اعلام رضایت در مقطع کارشناسی ۵ اوت و در مقطع کارشناسی ارشد ۲۴ اوت است. این تاریخ‌ها هر سال جابه‌جا می‌شود؛ پیش از اقدام، صفحهٔ رسمی دانشگاه را ببینید.

برای ویزای تحصیلی چه لازم است؟ به گزارش سفارت روسیه در تهران:

• دعوت‌نامهٔ رسمی که وزارت کشور روسیه (MVD) برای دانشگاه صادر می‌کند.
• پاسپورت با حداقل دو صفحهٔ خالی و اعتبار ۱۸ ماه از پایان اعتبار ویزا.
• فرم درخواست از سایت visa.kdmid.ru، پرینت‌شده و امضاشده.
• عکس ۳٫۵ در ۴٫۵ سانتی‌متر با پس‌زمینهٔ روشن.
• بیمهٔ درمانی معتبر در روسیه که تمام مدت ویزا را پوشش بدهد.

ویزای تحصیلی در بدو صدور یک‌بارورود یا دوبارورود و حداکثر ۹۰ روزه است. بعد از ورود، ادارهٔ مهاجرت MVD آن را با ثبت‌نام دانشگاه تمدید می‌کند. در تمام مدت تحصیل هم باید در محل اقامت ثبت مهاجرتی داشته باشید.

دانشجوها از یک مزیت مهم هم استفاده می‌کنند: کار پاره‌وقت در وقت آزاد بدون اجازهٔ کار. برای جزئیات این قاعده و مسیر کار پس از فارغ‌التحصیلی، راهنمای شرایط کار در روسیه را بخوانید.

انتخاب دانشگاه: سه چیزی که قبل از ثبت‌نام بررسی کنید

سهمیه فقط درِ ورود است؛ انتخاب دانشگاه تعیین می‌کند سال‌های بعدی چطور بگذرد. سه چیز را از قبل روشن کنید.

زبان تدریس. بعضی رشته‌ها در برنامه‌های انگلیسی ارائه می‌شوند و بعضی فقط روسی‌اند. اگر برنامهٔ شما روسی است، یک سال «دانشکدهٔ آماده‌سازی» پیش از ورود معمول است و هزینه و زمان خودش را دارد.

شهر و هزینهٔ زندگی. مسکو و سن‌پترزبورگ برای یک دانشجو گران‌تر از شهرهای دانشگاهی میانی است؛ همان رشته در شهرهای دیگر ارزان‌تر و آرام‌تر تمام می‌شود.

اعتبار مدرک برای ایرانی. اگر بعد از فارغ‌التحصیلی به ایران برمی‌گردید، پیش از ثبت‌نام مطمئن شوید دانشگاه و رشته در فهرست‌های مورد تأیید قرار می‌گیرد. این یک بررسی نیم‌ساعته است که بعداً سال‌ها وقت اضافه می‌طلبد.

مسیر کاری: اجازهٔ کار پیش از روادید

در مسیر کاری، ترتیب برعکس بقیهٔ مسیرهاست: اول کارفرمای روسی باید برای شما اجازهٔ کار بگیرد و دعوت‌نامهٔ MVD صادر شود، بعد نوبت روادید می‌رسد. روادید کاری معمولی یک‌بارورود و حداکثر ۹۰ روز است و پس از ورود، با قرارداد کاری تمدید می‌شود. اگر متخصص بسیار ماهر (VKS) شناخته شوید، ویزای چندبارورود تا سه سال ممکن است. سهمیهٔ کل کشور برای سال ۲۰۲۶ در این مسیر ۲۷۸٬۹۴۰ نفر است. جزئیات گام‌به‌گام و جریمه‌های کار غیرمجاز در راهنمای کار آمده است.

مسیر خانوادگی: ویزای خصوصی

اگر همسر، فرزند یا والدین شما در روسیه اقامت قانونی دارند، ویزای خصوصی گزینهٔ بعدی است. به گزارش سفارت روسیه در تهران، این ویزا حداکثر ۹۰ روزه است و می‌تواند یک‌بارورود یا دوبارورود باشد. پایهٔ آن یا دعوت‌نامهٔ رسمی MVD است یا درخواست کتبی خویشاوند شهروند روس به سفیر؛ در حالت دوم باید اسناد نسبت فامیلی (شناسنامه، عقدنامه و مانند آن) ضمیمه شود. برای ویزای خصوصی چندبارورود، گواهی عدم ابتلا به اچ‌آی‌وی هم لازم است.

اقامت بلندمدت: اول RVP، بعد VNZh

اقامت دائم روسیه برای بیشتر خارجی‌ها از یک پله شروع می‌شود: اجازهٔ اقامت موقت (RVP). این اجازه سه سال اعتبار دارد، تمدید نمی‌شود و صدور آن سهمیهٔ سراسری دارد. سهمیهٔ امسال کوچک است: برای سال ۲۰۲۶ فقط ۳٬۸۰۲ اجازه در کل روسیه تعیین شده است؛ رقمی که از ۵٬۵۰۰ اجازهٔ سال قبل کمتر است. همین عدد نشان می‌دهد چرا باید از زودتر فکر پروندهٔ اقامت باشید.

پس از RVP، نوبت وید نا жительство یا VNZh است؛ اقامت بلندمدت (چند ساله یا بی‌سررسید) که تقریباً همهٔ مسیرهای قانونی کار و زندگی را باز می‌کند. پروندهٔ VNZh در حالت عادی دست‌کم چهار ماه بررسی می‌خواهد و معمولاً بعد از هشت ماه اقامت با RVP می‌توان درخواست داد. برای VNZh آزمون زبان روسی، تاریخ و مبانی قانون لازم است و یک بار در سال باید اقامت خود را تأیید کنید. هزینهٔ دولتی VNZh هم با قانون فدرال مصوب ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶ به ۳۰٬۰۰۰ روبل افزایش یافته است.

جدول ارقام ۲۰۲۶

چند نکتهٔ عملی که پرونده را نجات می‌دهد

پیش از ورود، مسیر را انتخاب کنید، نه بعد از آن. در روسیه تغییر وضعیت از ویزای گردشگری به اقامت تحصیلی یا کاری ساده نیست؛ هر ویزا برای هدف خودش صادر می‌شود و پرونده باید از ابتدا درست بسته شود.

مدارک را زودتر ترجمه کنید. ترجمهٔ رسمی و معادل‌سازی مدرک و ریزنمرات، وقتی به مهلت‌های ۵ و ۲۴ اوت نزدیک می‌شویم، گلوگاه اصلی می‌شود.

ثبت مهاجرتی را جدی بگیرید. هفت روز کاری پس از ورود، محل اقامت شما باید ثبت شود. یک ثبت‌نشده، هم جریمه دارد و هم تمدید روادید را سخت می‌کند.

بیمهٔ درمانی را جدی بگیرید. بیمه‌نامه‌ای که همهٔ مدت ویزا را پوشش بدهد، هم برای صدور ویزا و هم برای سال‌های اقامت لازم است.

برای سال‌های بعد نقشه داشته باشید. مسیر RVP به VNZh سهمیه دارد و زمان‌بر است؛ کسی که از سال اول برای آن برنامه‌ریزی کرده باشد، در سال سوم در بن‌بست نمی‌ماند.

پس از رسیدن: چه چیزی در هفتهٔ اول تمام شود؟

هفتهٔ اول در روسیه پرکارترین هفتهٔ پروندهٔ شماست. سه کار را عقب نیندازید:

• ثبت محل اقامت. هر خارجی که وارد روسیه می‌شود باید ظرف هفت روز کاری در محل اقامت خود ثبت شود. برای دانشجوها این کار معمولاً از طریق دانشگاه انجام می‌شود.
• بیمهٔ درمانی. بیمه‌نامه‌ای که برای ویزا گرفته‌اید باید در روسیه معتبر و فعال باشد؛ برای تمدید روادید به آن دست می‌برید.
• مدارک هویتی خود را منظم کنید. پاسپورت، ویزا، کارت ثبت مهاجرتی و بیمه‌نامه را همیشه یک‌جا نگه دارید و از هر کدام یک کپی دیجیتال داشته باشید.

این سه کار کوتاه است، اما پروندهٔ سال‌های بعد شما را همین هفتهٔ اول کلید می‌زند.

سوالات متداول

آیا ایرانی‌ها بدون ویزا می‌توانند به روسیه سفر کنند؟

خیر. تا سپتامبر ۲۰۲۶ روادید هنوز لازم است و لغو آن فقط در حد گفت‌وگو است؛ در ۲۶ اوت ۲۰۲۶ هم دو کشور دربارهٔ گام‌های بعدی برای آزادسازی روادید رایزنی کردند، بدون اعلام تصمیم تازه.

ویزای الکترونیکی برای چه سفری مناسب است؟

برای سفر کوتاه گردشگری، کاری، دیدار خویشاوندان و رویدادها. یک‌بارورود است، ۶۰ روز از تاریخ صدور اعتبار دارد و اقامت مجاز در روسیه تا ۱۶ روز است. برای کار یا تحصیل باید ویزای معمولی با دعوت‌نامهٔ MVD بگیرید.

برای تحصیل با سهمیهٔ دولت روسیه از کجا شروع کنم؟

از سامانهٔ رسمی «تحصیل در روسیه». برای سال تحصیلی ۲۰۲۶/۲۰۲۷، ۳۱۰ صندلی به داوطلبان ایرانی اختصاص یافته است؛ پس از ثبت‌نام، آزمون گزینش و فهرست نهایی می‌آید. شروع پذیرش دانشگاه‌ها از ۲۰ ژوئن است و مهلت اعلام رضایت در کارشناسی ۵ اوت و در ارشد ۲۴ اوت.

RVP و VNZh چه تفاوتی دارند؟

RVP اجازهٔ اقامت موقت سه‌ساله است که با سهمیهٔ محدود (۳٬۸۰۲ نفر در کل روسیه برای ۲۰۲۶) صادر می‌شود و تمدید نمی‌شود. VNZh اقامت بلندمدت است و معمولاً بعد از دست‌کم هشت ماه اقامت با RVP قابل درخواست؛ بررسی آن حدود چهار ماه است، آزمون زبان و قانون لازم دارد و هزینهٔ دولتی آن ۳۰٬۰۰۰ روبل است.

اقامت با همسر یا خویشاوند چه مسیری دارد؟

ویزای خصوصی حداکثر ۹۰ روزه و یک‌بارورود یا دوبارورود، بر پایهٔ دعوت‌نامهٔ MVD یا درخواست کتبی خویشاوند شهروند روس به سفیر صادر می‌شود. برای اقامت بلندمدت هم باید پروندهٔ RVP و سپس VNZh را جداگانه بسازید.

چه کسی می‌تواند در این مسیر کمک کند؟

کارشناسان مؤسسهٔ آلتین قلم امید پروندهٔ ایران و روسیه را از انتخاب مسیر تا تحویل مدارک همراهی می‌کنند: مقایسهٔ مسیر دانشجویی، کاری و خانوادگی، آماده‌سازی ترجمهٔ رسمی مدارک و پیگیری مهلت‌های پذیرش. اگر مسیرتان هنوز روشن نیست، صفحهٔ مشاورهٔ رایگان را ببینید. برای مقایسهٔ دو مقصد محبوب هم دو راهنمای مرتبط در دسترس است: تحصیل در روسیه یا آلمان و اولین قدم‌ها بعد از رسیدن به آلمان، به‌همراه راهنمای تمدید قانونی روادید یا اقامت در آلمان.

سلب مسئولیت

ارقام و مقررات این راهنما در سپتامبر ۲۰۲۶ از گزارش رسمی وزارت خارجهٔ روسیه، صفحهٔ سفارت روسیه در تهران، سامانهٔ رسمی ویزای الکترونیکی، studyinrussia.ru، مصوبه‌های دولت روسیه و متن قانون ۱۱۵-FZ جمع‌آوری شده است. قواعد روادید و اقامت روسیه تغییر می‌کند؛ پیش از هر اقدام، نسخهٔ به‌روز صفحهٔ رسمی را ببینید. این متن جایگزین مشاورهٔ حقوقی نیست.